۰۷
اسفند

نقده دوزی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت.

هنر زیبای نقده دوزی یکی از رودوزی های سنتی و صنایع دستی اصیل ایران است . << نقده >> نام نخ های فلزی است که از طلا یا نقره یا آلیاژ و به صورت نخی پهن ، ساخته شده باشند . به دوخت هایی که با نخ نقده انجام گرفته باشد ، نقده دوزی گویند.

نقده دوزی در اصفهان رواج دارد و در این شهر بر روی پارچه های مخمل ، تافته ، اطلس و کتان کار می شود ، ولی در شهر های جنوبی کشور بر روی پارچه تور 4و6 نیز دوخته می شود . موارد استفاده در نقده دوزی عبارتند از : سفره ، بقچه ، سوزنی ، لباس ، جانماز، جای قرآن ، کوسن ،رومیزی ، روکرسی، روسری و … می باشند.

در حال حاضر این هنر درشهرهای اصفهان ، یزد ، بندرعباس، تهران ، ارومیه ، کرمان ، قزوین ، کاشان ، آذربایجان شرقی ، کردستان و خوزستان رواج بسیار دارد.

تاریخچه نقده دوزی

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

در دوره اشکانیان و ساسانیان این نوع رودوزی همراه با گلابتون و ده یک دوزی رواج کامل داشت در دوره اسلامی نیز با توجه به تعهد هنرمندان ایرانی برای تهیه پرده های خانه خدا و روپوش مقابر ، استفاده از این دوخت از رواج چشمگیری برخورداربود . از نوشته های مارکوپولو می توان دریافت که زنان ایرانی در قرن( 13 میلادی )، نقده دوزی و گلابتون دوزی و ده یک دوزی را با نخ طلا یا نقره به سبک بسیار جالبی ارائه می داده اند .

شاردن نیز در سفر نامه خود از رواج کامل این سه هنر در دوران صفوی یاد کرده است و نمونه های بازمانده از این دوران در موزه های داخلی و خارجی موید این امر می باشد . در این دوره بیشتر برای تزیین لباس های زنانه ، چارقد، چادر کمری ، سفره عقد و پرده استفاده می شد .

توجه و بررسی نقده دوزی های دوران گذشته در موزه ها این نکته را به اثبات می رساند که این دوخت در دوران : افشاریه ، زندیه ، و قاجاریه نیز از اهمیت ویژه ای بر خوردار بوده و افراد زیادی در مراکز مختلف ایران به این هنر می پرداختند .

طرح و نقوش نقده دوزی

بته جقه ای –  گل و مرغ  –  ستاره های پنج ، شش ، هشت و دوازده پر  –  گل های مختلف گلدانی وحشی و شکوفه ها  –  سروی و سروچه  –  درختی  –  خطوط اسلیمی و ختایی  –  گل های حاشیه ای و جناغی  و …

روش دوخت نقده دوزی

– پس از نقش برداری روی پارچه زمینه پارچه را به کارگاه می کشند و سپس با کمک سوزنی که قطر آن متناسب با ضخامت نخ نقده مصرفی است عمل دوخت را آغاز نمی نمایند . برای دوخت نقده ، ابتدا چند بار سرنخ را از سوزن عبور می دهند تا به صورت حلقه در آید . سپس سر نخ نقده را درون حلقه ای که ایجاد شده قرار می دهند و با احتیاط برای آنکه نخ نقده پیچ و تاپ نخورد و صاف روی پارچه قرار گیرد سوزن را به داخل پارچه فرو برده و بیرون می آورند .

-نحوه دیگر دوخت که بین نقده دوزان رواج دارد به این صورت است که نخ نقده را به کمک نخ گلابتون یا نخ هم رنگ نقده ، بر روی پارچه می دوزند .