۰۶
اسفند

پولک دوزی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت.

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

هنرمی توان گفت : پولک دوزی عبارت است از نصب پولک های طلایی و گاه طلای خالص بر روی پارچه ابریشمی یا پنبه ای که گاهی نیز ممکن است همراه با گلدوزی ، منجوق ، سرمه ، ملیله ، ابریشم و سنگ مراوید انجام شود.

تاریخچه پولک دوزی

هنر پولک دوزی از جمله هنرهایی است که درایران سابقه ی طولانی دارد و از زمان هخامنشیان پیوسته برای تزیین البسه ، کلاه و پرده مورد استفاده قرار گرفته است . به طور مثال مدارکی در دست داریم که نشان می دهد ، سپاهیان هخامنشی کلاهی از جنس نمد بر سر می گذاشتند که پولک دوزی شده و علاوه بر این قبای الوان آستین داری بر تن می کردند که در روی آن پولک هایی مانند فلس ماهی دوخته شده است . .

ازاین رو دوزی سنتی دراستان یزد نیز مانند سایر استان ها دیده می شود که در گذشته برای تزیین لباس عروس به کار می رفته است ، پولک دوزی گاه همراه با منجوق دوزی و گلدوزی انجام می گیرد .

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

طرح های مورد استفاده درپولک دوزی

طرح هایی که در این رو دوزی سنتی به کار می رود اکثرا : گل ، برگ وشاخه می باشند ، و بسته به ذوق و سلیقه ی دوزنده ، از طرح های جدید و ابتکاری نیز استفاده می شود . اگرچه این طرح ها بسیار زیبا هستند ولی گویی اصالت طرح های قدیمی را ندارند . این سوزن دوزی به صورت خانگی انجام می گیرد و جنبه ی تزیینی دارد .

طرح مورد استفاده در انواع پولک دوزی ، شامل طرح و تصاویری از گل و بوته ، پرندگان ، حیوانات ، مناظر ، گل های گلدانی ، محرابی ، خورشیدی ، سروچه ، سرونازیا پرندگانی بر روی شاخه ها و طاووس هایی در پای درخت ، ماهی و یا حیوانات ، بته جقه ای ، قندیلی و در بعضی از انواع پرنقش و نگارتر ، چند گلدان ، یک گلاب پاش ، ظروف شیرینی ، میوه خوری و چلچراغ دیده می شود . طرح خورشید در برخی از طرح ها در وسط است و پرنده ای در هر گوشه دیده می شوند .

دوخت پولک دوزی

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

پولک دوزی معمولا برای تزیین پرده ها ، رو کوسن ، رو تختی ، جانمازی کیسه های پول ، سرمه دان ، جای ساعت ، جای قلمدان ، رو قوری ، البسه ، رو جعبه ای ، سفره قند ، حنابندان ، سوزنی ، بقچه و … کاربرد دارند.

در حال حاضر مانند گذشته استفاده از پولک های طلا و نقره ، مرسوم نیست و بیشتر از پولک های پلاستیکی ، برنجی ، آلیاژی به اشکال هندسی ، برگی ، گلی ، گل 4 پر، گل 5 پر ، ستاره ای ، ترنجی ، شمسه ای ، اسلیمی ، فلسی ، هلالی ، گوش ماهی ، صدفی ، دایره ای ساده ، دایره ای مضرس ، گوش خرگوش ، لوزی ، شش ضلعی منظم با دایره ی بزرگ و کوچک ، چشمی ، دایره ای زمینه زرکی ، قلابی ، مرغی ، تزیینی ، بیضی ، مثلثی ، عقربه ای ، صاف و مضرس ، اشکی ، که دارای پوشش شفافی از یک ماده ی رنگین می باشد بکار گرفته می شود .

انواع دوخت پولک دوزی

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

پولک دوزی ساده : دراین نوع  دوخت جهت اتصال پولک به پارچه ، منجوقی روی پولک می دوزند که چون قطرمنجوق از سوراخ پولک بزرگتراست پولک در زیر آن نگه داشته می شود.

شیوه ی دوخت : سوزن را در محل مورد نظراز پارچه بیرون آورده یک پولک و بعد از آن یک منجوق به سوزن می گیرند . بعد سوزن را از سوراخ پولک به پشت پارچه بر می گردانند این عمل باعث دوخته شدن پولک می شود .

پولک دوزی برجسته : برای برجسته نمودن پولک دوزی از دو روش می توان استفاده کرد . روش اول آن که زیر قسمت پولک دوزی را برجسته نموده و سپس روی آن قسمت را پولک دوزی می نمایند . پولک معمول در این روش به شکل ساده می باشد . روش دیگر آن که قبل از گرفتن پولک به سوزن تعداد مناسبی منجوق یا ملیله به سوزن گرفته و پولک مورد نظرو بعد از آن یک منجوق و سپس سوزن را از پولک و منجوق و ملیله های قبل از پولک رد می کنند .

پولک دوزی ایستاده : در این نوع پولک دوزی شیوه دوخت باعث می شود که پولک از پهلو ، معمولا به صورت مورب بایستد که جهت این نوع دوخت ، سوزن را از پارچه بیرون آورده ، پولک ومنجوق به تعداد دلخواه ( یک پولک یا منجوق و یا یک در میان پولک و منجوق تا چهار عدد) و طول بخیه دوخته شده قرار می دهند این پولک منجوق ها بر روی پارچه به اندازه ی تقریبی پولک و منجوق های هر بخیه می باشد و به این جهت پولک ها در میان منجوق ها به حالت ایستاده ، قرار می گیرند ، این شیوه دوخت بیشتر جهت دوخت گل ها به کار می رود .

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

پولک هایی که از آن در این نوع دوخت استفاده می شود عبارتند از : پولک ساده و درشت ، پولک سکه ای ، پولک گوش ماهی و پولک های بیضی شکل که یک گوشه آن سوراخ داشته باشد .بیشترین کاربرد انواع پولک دوزی بر روی تابلو های تزیینی بیش از موارد دیگر است .

پولک دوزی نخ رو : این نوع پولک بیشتر جهت پر کردن طرح مورد استفاده قرار می گیرد با این شیوه ی دوخت که سوزن را از پارچه بیرون آورده از پولکی عبور داده ، در نزدیکی محل فوق ، با فاصله ای تقریبا به اندازه ی شعاع پولک سوزن را به پارچه فرو می برند و با فاصله ای حدود یک میلی متر روی طرح مجددا از پارچه بیرون می آورند این دوخت به این جهت که پولک به وسیله نخی که روی آن قرار دارد به پارچه متصل می شود ، پولک دوزی نخ رو نامیده می شود .

پولک دوزی قلاب دوزی : نخ دوخته شده بر روی پولک به شکل قلاب دوزی می باشد که باعث دوخت پولک روی پارچه می شود.