۰۶
اسفند

زغره دوزی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت.

هنر اصیل زغره دوزی یکی از رودوزی های سنتی ایران است . وعبارت است از دوختن سرمه یا پولک بر روی پارچه یا لباس ، که هنرمندان برای زیباتر جلوه دادن کار خود از این دوخت با دوخت های دیگر به صورت ترکیبی استفاده می کنند .

در سوزن دوزی به نوعی از پولک دوزی گفته می شود که به جای استفاده از منجوق در روی پولک از تکه های بریده شده سرمه استفاده می گردد.

این نوع سوزن دوزی بیشتر برای پر کردن و جلوه دادن به زمینه مورد استفاده قرار می گیرد و معمولا همراه با دوخت های دیگر مانند سرمه دوزی ، پیله دوزی و بخارا دوزی استفاده می شود .

زغره دوزی در بخارا به همراه بخارادوزی به کار می رود و یک نوع زغره دوزی در تهران ، اصفهان و گاهی هرمزگان می باشد . علاوه بر این  زغره دوزی  در تبریز و کاشان نیز از رواج  کامل برخوردار میباشد . این دوخت به همراه دوخت های تزیینی دیگر از قدمت فراوانی برخوردار بوده ولی تنها آثار به جامانده از این دوخت در موزه های داخلی مربوط به سده 12( ه 0 ق ) می باشد .

نقوش مورد استفاده در هنر عبارت است از : گل وبته ، گل و مرغ ، مناظر طبیعت .

پارچه های مورد استفاده برای زغره دوزی : مخمل ، اطلس ، ترمه ، جیر ، کتان و …

هنرمندان از پولک به رنگ های مختلف و سرمه فنری یا سرمه ساده در رنگ های طلایی و نقره ای برای دوخت و تزیین تابلو ، رومیزی ، لباس و غیره استفاده می کنند . این دوخت در اکثر استان های کشور خصوصا قسمت های شمال شرقی رواج دارد .

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

مواد مورد نیاز در زغره دوزی

پولک به رنگ ها و طرح های مختلف

سرمه فنری یا ساده

نخ محکم

انواع پارچه مانند کتان ، مخمل ، ترمه ، جیر و اطلس

مروارید و پیله در صورت نیاز .

آموزش زغره دوزی

دوخت های زغره دوزی

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

دوخت ساده

در زغره دوزی به شکل ساده ، سوزن را از زیر به داخل پارچه فرو برده و از روی پارچه بیرون می آورند و از سوراخ پولک عبور می دهند و بعد از آن که یک تکه را از داخل آن عبور داده مجددا سوزن را به داخل سوراخ پولک فرو می برند .

از این نوع دوخت معمولا برای پر کردن متن کار و یا سایه دوزی استفاده میشود.

دوخت مدور

در این دوخت ، روی محیط یک دایره که قبلا روی پارچه ترسیم شده سوزن را از زیر پارچه به داخل فر برده و از روی آن خارج می سازند و بعد از آن که از سوراخ پولک عبور دادند ، تک سرمه ای به طول حدود 5 میلی متر را به سوزن می گیرند و سر سوزن را به سوراخ مرکز پولک فرو می برند و با تکرار این عمل ، طرح مدور یک گل را روی پارچه می دوزند .

از این نوع زغره دوزی برای ترسیم گل های کوچک و تهیه تکه کاری منفرد استفاده می شود .

دوخت قرینه یا دوطرفه

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

در این نوع دوخت ، روی پیرامون یک شکل ( که معمولا هم طرح یک گلبرگ است ) سوزن را از زیر به داخل پارچه میبرند و از روی آن خارج می کنند و بعد از گرفتن یک پولک سوزن را از تکه سرمه تقریبا نیم سانتی متری عبور میدهند و سپس آن را به خط میانی گل برگ فرو برده و این عمل را به طور قرینه در دو طرف طرح تکرار می کنند و به گونه ای عمل می نمایند که یک سرمه روی مرکز پولک و سر دیگر آن بر روی خط میانی طرح بوده و از دو طرف حالتی شیب مانند و جناغی شکل داشته باشد .

دوخت جناغی

این دوخت نیز معمولا برای تجسم بخشیدن به اشکال گیاهی و به ویژه برگ مورد استفاده قرار می گیرد و نحوه ی انجام آن چنین است که روی محیط برگ پولک دوخته و روی خط وسطی آن تکه های سرمه به صورت جناغی از میان هم عبور داده می شوند .

دوخت گره دار

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

در این دوخت ابتدا پولک به وسیله یک سرمه نیم سانتی روی پارچه دوخته می شود این عمل در خطی امتداد پیدا می کند و بعد از آن به وسیله نخی که تکه سرمه ی بلندی از آن رد شده روی تکه سرمه های روی پولک گره هایی ایجاد می کنیم این نوع دوخت برای گل برگ ها و غیره بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد .

این دوخت بیشتر برای تزیین تابلو های تزیینی ، بقچه ، ترمه ی سرمه دوزی شده ، پرده ، روکرسی و .. می باشد.