۲۸
آذر

قلمزنی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت.

عبارت است از تزیین و کندن طرح ها بر روی اشیای فلزی به ویژه مس، طلا، نقره، برنج یا به عبارت دیگر ایجاد خطوط و نقوش به وسیله قلم با ضربه چکش و بر روی اشیا فلزی. قلم‌زنی یکی از رشته‌های هنرهای سنتی ایران است که در دسته‌بندی، در رده هنرهای صناعی و در گروه فلزکاری قرار دارد.

قلمزنی روی مس .ساختن اشیاء با فلز مس،برنج، نقره و … به روش سرد را «دواتگری» می نامند ، این هنر با سابقه چندین هزار ساله خود؛ در دوران هخامنشیان رواج یافت و در دوره ساسانیان به اوج خود رسید . محصولات رایج  این صنعت : سماور، انواع بخاری، ظرف آفتابه و لگن و سینی است.( قلمزنی سه بعدی )

امروزه برای قلم‌زنی نخست داخل یا زیر ظرف یا سینی مورد نظر را که معمولاً از جنس نقره یا طلا است از محلول قیر و گچ پر می‌کنند تا سروصدای قلم کمتر به گوش برسد و همچنین مانع از سوراخ شدن ظرف در حین کار شود. سپس طرح مورد نظر را روی ظرف رسم کرده و قلم مناسب را انتخاب کرده و روی سطح ظرف قرار می‌دهند و با چکش بر انتهای قلم می‌کوبند تا شیارها و نقش‌ها با تغییر شدت ضربه روی ظرف ایجاد شوند.

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

قلم‌های این هنر متنوع و مختلف هستند و نام‌های خاص خود را دارند مانند قلم سایه و قلم نیم‌بر. پس از ایجاد نقش‌ها، قیر را پاک کرده و روی شیارها گرده زغال می‌ریزند و روی ظرف را با روغن جلای سیاه می‌پوشانند. به این ترتیب نقش‌های قلم‌زده شده به شکل خط‌هایی تیره و مشخص دیده می‌شود.

نمونه‌ای از هنر قلم زنی استان مرکزی که یک بادیاب (بادیه، جام بزرگ پایه‌دار) مسی بود در ورودی سازمان مالکیت‌های معنوی سازمان جهانی مالکیت فکری در سوئیس است.

سبک ها

سه سبک اصلی در قلمزنی  عبارتند از سبک شیراز و سبک تبریز و سبک اصفهان . درسبک شیراز که بیشتر برروی نقره انجام می‌شود پس از طراحی بر روی کار ونیم برکردن شروع برجسته سازی وکف سازی می‌شود که دراین سبک بیشتر ازنقوش تخت جمشیدی وگل مرغ استفاده می‌شود ودر ایران این سبک را مکتب شیراز می‌گویند ومنحصر به شیراز می‌باشد در سبک تبریز برای حرکت قلم و انجام قلمزنی از حرکت و فشار مچ دست بهره گرفته میشود و در سبک اصفهان از ضربات چکش. به همین دلیل  قلم تبریز صاف و کم عمق است ولی قلم اصفهان عمیق‌تر .

قلم زنی در اصفهان نیز در دو سبک مجزا می‌باشد که به نام‌های قلم ریز و قلم زنی برجسته شهرت دارد. قلم زنی برجسته دارای برجستگی‌های عمیقتری می‌باشد و حالتی سه بعدی را ایجاد میکند. این‌گونه از قلم زنی در ساخت ضریح امامان شیعه استفاده می‌گردد.