۲۷
آذر

شیشه خانه بندی

در دهه 13 میلادی اروپاییان موفق به ساخت شیشه رنگی شدند که این موضوع تحول عظیمی در صنعت شیشه ایجاد کرد . اولین نشانه های استفاده از شیشه های رنگی در اروپا , استفاده آنها در ساخت پنجره های کلیسایی بود چرا که در آن دوران ساخت شیشه های منقوش با طرحهایی از کتاب مقدس از اهمیت زیادی برخوردار بود و کمک می کرد تا فضایی روحانی و نورانی در کلیسا ایجاد شود . در دوران گوتیک که ساخت کلیساهایی پرشکوه و تجملاتی از رونق بیشتری برخوردار شد , هنر ساخت شیشه های منقوش یا همان خانه بندی نیز از رونق بیشتری برخوردار گشت .

هنرمند در این روش برای ساخت تصاویر کتاب مقدس ازقطعات برش خرده شیشه های رنگی استفاده می کرد که توسط فلزهایی از جنس سرب به یکدیگر متصل می شدند و برای اتصال این فلزها به یکدیگر از قلع و لحیم استفاده می شد. به این طریق شیشه در ابعاد دلخواه و با طرحی که مد نظر داشتند ساخته می شد که فضایی بسیار خاص و روحانی به کلیسا می داد هرچند این کار با ابزارهای آن دوران بسیار دشوار بود و نیاز به صرف وقت زیاد داشت ولی بدلیل آنکه در خدمت کلیسا بود هنری دینی و با ارزش محسوب می شد . در کلیساهایی که کوچکتر و کم اهمیت تر بودند برای ساخت شیشه هایی با این نوع تصاویر, از خمیر رنگی و رنگ آمیزی شیشه استفاده می کردند که همان هنر ویترای امروزی است

دلیل دیگری که برای دلیل ساخت شیشه های استین گلاس در طول تاریخ ذکر شده است آن است که بدلیل عدم توانایی در ساخت شیشه با ابعاد بزرگ هنرمندان روی به روش خانه بندی یا همان استفاده از نوارهای فلزی آوردند تا بتوانند ابعاد کارشان را در اندازه دلخواه اجرا نمایند .

پس از گذشت سالها و پیشرفتهای مختلف در زمینه ساخت شیشه روشهای دیگری نیز در این تکنیک وارد شد که منجر به ساخت محصولاتی جدید گشت . از آنجمله می توان به تکنیک استفاده از نوارهای نازک مسی اشاره کرد که در روش تیفانی از آن استفاده می کنیم . این نوارها که امروزه کاپر فویل نامیده می شوند این امکان را به هنرمند می دهند تا شیشه را به شکل محدب و قوسی اجرا نماید . اولین بار شرکت تیفانی در ساخت انواع کلاهک آباژور از این روش استفاده کرد که تحولی در ساخت محصولات لوکس و تزیینی بود . این محصولات دست ساز با قیمتهای بسیار بالا فقط در اختیار ثروتمندان و اشراف قرار می گرفت . از آن پس این تکنیک به نام تیفانی معروف شد .

هنر استین گلاس اگرچه هنری کاملا اروپایی است که بعده ها در آمریکا نیز محبوبیت یافت و بسیار مورد استفاده قرار گرفت ولی در ایران نیز هنری اصیل و سنتی وجود دارد که شباهت فراوان به استین گلاس دارد و آن هنر گره چینی است .

گره چینی هنری کاملا ایرانی است که در ساخت آن از شیشه های رنگی برش خرده استفاده می شود و قطعات توسط نوارهای چوبی به یکدیگر متصل می شوند و طرحهای آن عمدتا از نوع طرحهای هندسی و اسلیمی است . ریشه این هنر نیز در ایران دینی بوده و در ابتدا بیشتر در بناهای مذهبی از آن استفاده می شده است ولی بعده ها به عنوان یک هنر صنایع دستی جایگاهی با ارزش را برای خود در معماری ایرانی باز کرد .

شیشه های منقوش , حال به هر شکل و فرمی که باشند در معماری امروز از جایگاه مهمی برخوردارند و استین گلاس به عنوان یک روش مطمئن و ایمن می تواند ذهنیات بسیاری از طراحان و معماران ما را در عرصه هنرهای مربوط به شیشه به تجسم بکشد و تحولی در تزئینات و زیباسازی بناها ایجاد نماید .

روش تولید شیشه رنگی

برای رنگی کردن شیشه، در خمیر آن از اکسیدهای فلزی به ترتیب زیر استفاده می کنند:

۱. اکسید آهن :

رنگ سبز روشن و تیره به دست می آید. همچنین با افزودن اکسید کبالت به آن، آبی خیلی کمرنگ به وجود می آید.

۲. اکسید کرم :

رنگ سبز، زرد یا آبی سبز خواهد داد.

۳.اکسید مس :

معمولاً رنگ سبز یا آبی سبز خواهد داد. در بعضی حالات نیز رنگ قرمز ایجاد می کند.

روش آب گز کردن

این کار، بیشتر برای زیباسازی محصولات شیشه‌ای انجام می‌شود. برای آبگز کردن، اشیاء شیشه‌ای ساخته شده را بعد از تکمیل و قبل از سرد شدن کامل آن، به مدت چند ثانیه در آب سرد فرو می‌برند و بیرون می‌آورند. انجام این کار باعث منقبض شدن سطح شیشه می‌شود در نتیجه شکستگی و ترک‌های ریزی روی سطح شیشه ایجاد می‌شود و از آن‌جایی که داخل شیشه هنوز گرم است، شیشه به طور کامل نمی‌شکند. استادکاران برای استحکام بیشتر شیشه‌های آبگز شده آن‌ها را مجددا جلوی کوره قرار داده و حرارت می‌دهند.هم جوش بخورد. بعد از آن به تمام کردن ساخت ظرف ادامه می دهند.