۲۹
آبان

سفال لعابدار سنتی

سفال سنتی لعابدار که به دو نوع لعاب خشک وزیر لعابی یا رو لعابی تقسیم میشود.

سفال لعاب خشک : به نوع سفالی گفته میشود که لعاب روی سطح آن با محلول ها حل نمیشود ,یعنی به صورت مایع در نمی آید .وقتی ظرف سفال هنوز نم دارد پودر لعاب را به صورت اسپری به سفال میپاشند .

رنگ و لعاب در واقع همان پوشش درخشان و شفاف موجود بر روی سفال است .که زیبایی و درخشندگی بی نظیر را به سفال می بخشد. استفاده از رنگ و لعاب در سفالگری علاوه بر ایجاد جذابیت و زیبایی، سبب افزایش استحکام و دوام سفال می گردد.

و دارای انواع مختلفی از جمله براق یا مات، شفاف یا کدر، صاف و یا حتی بافت دار می باشد.

نوع رنگ و لعاب بستگی به نوع فرمول آن و مواد تشکیل دهنده آن دارد ، به همین دلیل با ترکیب مواد تشکیل دهنده لعاب به میزان های متفاوت، می توانید رنگ و لعاب جدیدی را ابداع نمایید.

لعاب معمولا ماده چسبنده ای نیست، اما تماس آن با سفال سبب نفوذ آن در خاک رس می گردد و زمانی که در درجه حرارت معینی قرار می گیرد به خوبی بر روی سفال نهادینه می گردد .

لعاب در سفالگری

در قرن های اخیر برای تزیین سفال از رنگ و لعاب استفاده می شود. استفاده از رنگ و لعاب در کاشی نیز کاربرد بسیار زیادی دارد.

رنگ و لعاب به کار رفته در سفالینه های استفاده شده در معماری مدرن اغلب قرمز مایل به قهوه ای هستند ؛ البته استفاده از آجر لعابدار نیز در معماری بسیار پرکاربرد است.

لعاب در سفالگری دارای طیف وسیعی از رنگ ها می باشد و تنوع رنگ های آن به دلیل مواد معدنی و ترکیبات معدنی موجود در آن می باشد.

بیشترین ترکیبات معدنی که از آن ها در ترکیب لعاب استفاده می شود شامل ( اکسید آهن ، اکسید کبالت ، اکسید کروم ، اکسید مس ، کربنات مس هستند.

یکی دیگر از مواردی که در رنگ لعاب تأثیر گذار است، اکسیژن می باشد، که اگر در کوره مقدار زیادی اکسیژن وجود داشته باشد سبب ایجاد تغییر در رنگ لعاب می گردد. به عنوان مثال استفاده از کربنات مس در یک فضای اکسیداسیون سبب ایجاد رنگ فیروزه ای می گردد. این در حالی است که اگر اکسیژن موجود در جو کم باشد، لعاب حاصل به رنگ قرمز روشن خواهد بود.

از مهم ترین انواع لعاب ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

لعاب سرب که براق و شفاف می باشد و به دمای ۸۰۰ درجه سانتی گراد نیاز دارد و در سفالگری از آن استفاده می شود.

لعاب قلع که همان لعاب سفید مات می باشد که برای اولین بار در ایران باستان و هم چنین در سفالگری اسلامی مورد استفاده قرار گرفت.

لعاب خاکستر، در شرق آسیا کاربرد دارد و از چوب یا گیاه زبان گنجشک که شامل پتاس و آهک می باشد، آن را تهیه می کنند.

لعاب فلدسپات نیز یکی دیگر از انواع لعاب است که از آن برای تزیین ظروف غذاخوری استفاده می شود و در مناطق مختلف آسیا کاربرد دارد.

برای لعابکاری ظروف سفالی باید آن ها را تحت حرارت و دمای معینی قرار داده، و به این ترتیب رنگ و لعاب بسیار زیبایی را بر روی سفال ایجاد کرد. اگر درجه حرارت بیش از حد بالا باشد لعابکاری به درستی انجام نمی شود و لعاب بیش از حد ذوب می گردد. به همین دلیل برای انجام صحیح مراحل لعابکاری باید آن را در محدوده دمایی مناسبی قرار داد.

تفاوت سفال زیر لعابی و رو لعابی در این است که در سفال زیر لعابی ,ابتدا طرح و نقش ایجاد شده و به کوره میرود و سپس لعلب میخورد ولی در سفال رو لعابی حجم اماده شده پس از شکل گیری ,حرارت مورد نظر را در موره دیده و خنک شده و بعد لعاب میخورد و طرح و نقش روی ان ایجاد میشود و مجددا در کوره حرارت میبیند .

ایجاد طرح و نقش با استفاده از لعاب های رنگی بر روی سفال که بسته به اینکه رو یا زیر لعاب انجام شده باشد به نام های رو لعابی و زیر لعابی خوانده می شود .