۲۸
آبان

حکاکی روی چرم

هنر نوشتن و حکاکی روی چرم در ایران از زمانهای کهن وجود داشته است و شاید نتوان بطور دقیق قدمت این رشته را بیان کرد روزگاری که هنوز کاغذ در اختیار انسان نبوده افرادی بودند که مطالب را روی چرم می نگاشتند.

تاریخچه هنر حکاکی  روی چرم

مرور آثار، علائم، نوشته ها و کتیبه های دوران گذشته تاریخ ایران و نقوشی که در آثار باستانی دیده میشود نشان دهنده این است که ایرانیان قدیم از چرم برای کفش و افزارهای جنبی و لوازم دیگر استفاده می کردند. از ابتدای قرن چهارم تا قرن نهم و دهم فصل نوینی در هنر کتاب سازی گشوده شد و چند نوع جلد تزئینی ابداع گردید که اهم آنها جلدهای سوخت یا (سوخته) و معرق بوده است.

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

در زمانهای دور هنر نوشتن روی چرم وجود داشته است و شاید نتوان بطور دقیق قدمت این رشته را بیان کرد روزگاری که هنوز کاغذ در اختیار انسان نبوده افرادی بودند که مطالب را روی چرم می نگاشتند و به نسلهای بعد به یادگار می گذاشتند نمونه بارز آن آیات قرآنی است که در صدر اسلام جهت ماندگاری بیشتر بر روی چرم نوشته شده است لذا می توان گفت که هنر قلمزنی روی چرم یکی از قدیمیترین و جذابترین رشته از رشته های صنایع دستی بوده که متاسفانه به دلایلی به مرور زمان منسوخ و از بین رفته است

از آنجا که چرم ماده ای است که در طی جریان دباغی می توان آن را مانند مخمل، نرم کرد و یا با حرارت شدید فرمهای گوناگون به آن داد اهمیت تولیدات چرمی در بین صنایع دستی تا حدودی مربوط به ساختمان فیزیکی آن می شود .

مراحل آماده سازی چرم شامل خیساندن یا مرحله شستشو در حوضچه های مخصوص، مرحله مو زدایی یا آهک زنی، مرحله آهک زدایی ، مرحله لش زدایی ، تمیز کردن رخ پوست، مرحله آنزیم دادن، دباغی کردن، آبگیری، تراش، ورقه کردن، جور کردن و قلمزنی روی چرم می باشد.

چرم به دلیل قابلیت و خصوصیات آن با تکنیک های متعددی کار می شود از جمله:

1- قالب گیر

2- بافت و دوخت

3- حکاکی و قلمزنی روی چرم

4- نقاشی روی چرم

5- سوخت و معرق چوب

6- گلدوزی روی چرم

7- باتیک روی چرم

امروزه نیز معدود هنرمندان قلمزن روی چرم ضمن احیاء این رشته فاخر، تابلوهای نفیس و ارزشمندی تولید و در اختیار هنردوستان عزیز قرار می دهند که مجموعه امیران بزودی این اساتید برجسته را معرفی خواهد کرد .

کاربردهای این آثار به فراخور سلایق متنوع اشخاص متفاوت می باشد

– حکاکی روی چرم از نظر اصول کار و تکنیک، تشابه زیادی به قلمزنی روی فلز دارد. که شاید در خارج از کشور رواج بیشتری داشته باشد اما سابقه تاریخی آن بر روی جلدهای ایرانی هر چند محدودتر، کاملاً مشهود است. برجستگی ها و فرورفتگی های منقوش روی چرم به وسیله قلم های فولادی بر روی آن حک می شود.

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

– از ابتدای قرن چهارم تا قرن نهم و دهم فصل نوینی در هنر کتاب سازی شروع شد و چند نوع جلد تزئینی ابداع گردید که اهم آنها جلدهای سوخت یا (سوخته) و معرق بوده است. در روش ساخت جلد سوخت نقوش گل و مرغ یا تصاویر حیوانات را با طلا و نقره می پوشانند و نقوش را بصورت برجسته با همان رنگ اصلی چرم بیرون می آورند

فرایند کار :

برای شروع کار ابتدا نمونه خط در اندازه مناسب طبق سلیقه یا به سفارش تهیه و بر حسب اندازه خط، چرم مناسب و با کیفیت اکثرا از نوع چرم گاوی (پادوش یا پیه دار) برش داده ، بعد از صافکاری و روغن دهی ، خط بر روی چرم منتقل نموده و با قلمهای مخصوص دور تا دور خط را با دست قلمزنی کرده ، پس از آن مرحله پرداخت و آرایش را انجام میدهیم ، در خاتمه با نوعی لاک مخصوص روی اثر را لاک زده بعد از قاب گیری خدمت هنردوستان گرامی عرضه می گردد.

تولیدات چرمی دست دوز

انواع چرم :

چرم حیوانی : از پوست گوسفند ، گاو ، بز ، شترمرغ ، مار ، شتر و …

چرم انسانی : شرکتی در انگلیس مطابق قرارداد با افراد داوطلب پس از مرگ از پوستشان استفاده می کند.

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

چرم گیاهی : با استفاده از تانن و عناصری که در پوست تنه و میوه ی برخی درختان است

چرم کرومی : با کرومیوم سولفات و دیگر نمک های کرومیوم دباغی می شود

چرم ترکیبی : با استفاده از ترکیبات گلوتار آلدهید یا اکسازولیدین

چرم آلومی و پوسته خام : با نمک آلومینیوم

چرم مصنوعی : ساخته شده از مواد نفتی

کاربرد چرم : استفاده در صنعت پوشاک مانند شلوار ، کراوات ، دستکش ، کت ، کاپشن و کفش

استفاده در ساخت کیف ، رومیزی ، تابلو (نقاشی روی چرم) ، مبل ، کوسن ، کیف دستی و پولی ، پادری ، جاکلیدی و …

چرم اصل را چگونه تشخیص دهیم :

تشخیص چرم طبیعی از چرم ساخت دست انسان در برخی موارد بسیار دشوار است.از آنجا که  چرم طبیعی بسیار گرانتر از چرم مصنوعی است، برخی از کالاهای چرمی اگر با چرم اصل تولید شده باشند، معمولاً دارای شناسنامه بوده که اطلاعات مربوط به کالا در آنها درج شده است. در مورد برخی از محصولات چرمی اگر امکانش وجود داشته باشد، به قسمتهای برش خورده آنها نگاه کنید. اگر در آن بخشها نشانه‌ای از حالت پلاستیکی و نرم مشاهده کردید چرم طبیعی نیست. چرم را لمس کنید. چرم طبیعی بسیار نرم و منعطف است. حتی با بو کردن چرم می توانند اصل بودن این ماده را تشخیص دهند . چرم طبیعی بوی مشخص و خاص دارد که هرگز نمی‌توان از آن کپی‌برداری کرد. به بافت چرم نگاه کنید اگر گره‌ها، خلل و فرجهای آن طبق الگویی قابل شناسایی باشد، چرم مصنوعی است. چرم طبیعی و مصنوعی را از پشت آنها نیز می‌توان از هم تشخیص داد. چرم مصنوعی دارای پوششی در قسمت پشت است که هنگام برش آسیب می‌بیند و کاملاً مشخص است.

چرم دوزی :

در دوخت دستی از سوزن کوبلن و نخ موم کش شده استفاده می شود

در دوخت با چرخ نیز می توان از چرخ راستادوز و سوزن 18 استفاده کرد

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

ابزار  چرم دوزی :

سوراخ کن یا پانچ یا سمبه و مشته برای سوراخ کردن چرم ، دکمه و دکمه زن ، نخ موم کش شده ، سگک ، زیپ ، روغن