صنایع دستی نساجی و بافتهای داری و غیر داری

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت.

آثار هنری بافت و نساجی، دسته بافته های سنتی و منسوجات سنتی عباراتی هستند که در معنی گاهی مترادف یکدیگر به کار می روند.

در هم پیچاندن و بافتن الیاف و رشته های مختلف طبیعی (پشمی، ابریشمی، پنبه ای، سلولوزی) و مصنوعی تک رنگ و یا رنگارنگ و تولید محصولی یکپارچه برای کاربردهای گوناگون مانند فرش، پوشاک ، ظروف و غیره بافندگی گفته میشود . محصول نهایی بافندگی سنتی، شیء به هم پیوسته ای است که براساس تهیه، شکل ظاهری، روش تولید و موارد مصالح، انواع مختلفی دارد. از جمله آثار بافندگی انواع پارچه ها(مخمل، زری، ترمه، کرباس، جاجیم و …)، انواع فرش(قالی، گبه، گلیم، زیلو و نمد) و انواع حصیر را میتوان ذکر کرد.

هدف نخستین و اصلی از بافتن، تهیه وسایلی است که بتواند نیازهای اولیه زیستی بشر را تامین کنند. از بافته ها بیشتر برای فرش کردن و پوشاندن سطوح، تهیه محفظه ها (کیسه ها، کیف و برخی ظروف) و پوشاک استفاده می شود. نقش پردازی و رنگ بندی در بافته ها در پی نیاز به زیبایی بوجود آمده است. آثار بافندگی بیشتر به صورت تخت و به شکل های مستطیل و مربع در اندازه های مختلف بافته و عرضه می شوند. البته گاهی به شکل های دیگری مانند دایره، چندضلعی و حتی بیضی نیز ساخته شده اند. برخی از بافته ها در شکل های سه بعدی (حجمی) تولید می شوند تا کارآیی لازم را داشته باشند، مانند ظروف حصیری و بامبو. گاهی هم بافندگان با ذوق و مبتکر احجامی را می بافند که بیشتر جنبه تزیینی و نمایشی دارد. برخی از آثار بافندگی مانند قالی و پارچه مخمل پرز دارند، برخی مانند پارچه و گلیم ، صاف و هموار و بدون پرزند و برخی مانند حصیر دارای سطحی زبر و مشبک اند. بسیاری از این محصولات (فرش، نمد، پارچه و ….) نرم و منعطف بوده و برخی از آن ها (مانند ظروف و اشیای حصیری و آثار بافته شده از شاخه های گیاهان و …) به نسبت کمتری از این ویژگی برخوردارند و یا اصلا انعطاف پذیر نیستند.

بافته های داری به دو دسته تقسیم میشوند :

دارهای افقی یا خوابیده که از نوع قدیمی دارهای سنتی هستند .ساختار بسیار ساده ای دارند و به صورت خوابیده روی سطح زمین قرار میگیرند .

دارهای عمودی یا ایستاده از نوع پیشرفته دارهای افقی میباشند و به صورت عمود بر زمین کاربرد دارند.

جنس این دارها از فلز و چوب است.پراستفاده ترین نوع این دارها ,دار قالی است که به صورت عمودی امروز است .

رشته های قالی بافی ,گلیم بافی و زیلو بافی ,شیشه درمه بافی ,…از جمله این بافت ها هستند .

بافته های غیرداری

برای بافت این  نوع از دستبافت ها نیازی به از دار یا سازه ی چوبی نیست . از وسایلی مثل انواع سوزن و قیچی و انواع پشم گوسفند و شتر و …که مواد اولیه در بافت هستند ، استفاده میشود.

تفاوت این نوع دست بافت با بافت های گروه نساجی در این است که ,این دسته از بافته ها کاملا دستی میباشد ولی در بافت گروه نساجی از ماشین های بافت استفاده میشود . رشته های نمد مالی سنتی ,ایی بافی یا دولایه بافی  و سیاه چادر بافی شامل این دسته میشوند .

بافته های داری و غیر داری شامل 7 گروه و 21 زیر  مجموعه میباشد

  1. 1.قالی بافی ( خرسك بافی ، گبه بافی ، نقش برجسته (گل برجسته) )
  2. 2.گلیم بافی ( پِلاس بافی ، دوره چین بافی (وارونه بافی ) ، رِند (سراندازبافی) ، ساده /دورو ، سفره كُردی ، سوزنی ، شیريكی پیچ ، گچمه بافی ،نقش برجسته (گل برجسته ) ،لی بافی بختیاری ، مَسند ، ورنی ، سفره آردی )
  3. 3. اُيی بافی (دولايه بافی ) 4. شیشه درمه بافی 5. سیاه چادربافی    6.زيلوبافی

7.نمد مالی سنتی ( كلاه مالی ، تولیدات نمدی دست دوز )

دستبافي (نساجي سنتي)  :

تولیداتی كه به كمك دستگاه هاي ساده و سنتي بافندگي (دستگاه ويژه ي بافت جاجيم، دستگاه دووَردي، دستگاه چهاروردي و ژاكار دستي) توليد مي گردد، دستبافي بشمار میروند ، نظيرجاجيم، زري،ترمه، شال و …

از جمله خصوصيات اين رشته از صنايع دستي، اين است كه اولاً كليه مراحل سه گانه بافندگي، ايجاد دهنه كار، پودگذاري و دفتين زدن ( آلتي است فلزي، داراي دسته اي شبيه شانه كه نساجان هنگام بافتن پارچه آن را در دست گيرند و لاي تارها زنند تا آنچه بافته شده به هم پيوسته و محكم گردد.) با حركات دست و پا انجام مي شود، در ثاني، امكان استفاده از پودهاي رنگي به ميزان زیاد و همچنين تنوع طرح بافت با دراختيار داشتن كنترل حركات وَردها ميسر مي گردد كه اين امر نشانگر حضور مؤثر و خلاق انسان در توليد است.

بافتی است که در آن برای تولید پارچه، دو مجموعهٔ مجزا از نخ‌ها و رشته‌ها که تار و پود نامیده می‌شوند، در هم بافته شوند. رشته‌های تار در قطعهٔ پارچه به صورت طولی، و رشته‌های پود در عرض از این سو به آن سو می‌روند.

نساجی سنتی فراورده‌هایی است که با کمک دستگاهای ساده بافندگی از نوع:دو وردی، چهار وردی، هشت وردی تا ژاکاردی دستی خلق میشوند ،زری، مخمل، ترمه، دارایی، جاجیم و نظایر آن در زمره نساجی سنتی ایران قرار دارند. وسایلی که متعلق به ۶۰۰۰ سال پیش در ایران است دلیل روشنی است بر اینکه مردم آن زمان از فن ریسندگی و تبدیل پشم به نخ آگاه بوده‌اند. نخستین نشانه‌ای که از وجود پارچه منسوخ در ایران موجود است متعلق به ۴۰۰۰ سال ق. م است که در شوش کشف شده. در ۲۵۰۰ تا ۲۷۰۰ سال ق. م بافندگی بطور کامل و ظریفتر معمول شد. در دوره هخامشی از پارچه زری استفاده می‌شده که به علت علاقه زیاد به رنگ آبی، این رنگ در تولید پارچه‌ها بسیار استفاده شده‌است.

عجیب‌ترین محصول پارچه بافی دوره صفویه مخمل‌های آنهاست که هنوز کسی نتوانسته محصولی به آن زیبایی تولید کند. هم اکنون مراکز مهم تولید پارچه‌های دستباف ایران استان‌های یزد، خراسان، مازندران، گیلان، گلستان و خوزستان هستند. پارچه‌های نفیسی چون زری و مخمل تنها بیشتر در تهران، کاشان و هنرستان هنرهای زیبای کاشان تولید می‌شود.

(IHCGI)Iran handicrafts General Information

شاید بتوان زری بافی و ترمه ترمه و … در گروه بافت های داری نیز جا داد زیرا در بافت پارچه ی ان از در استفاده میشود اما ماه عسل کار آن پارچه ای میشود که در نساجی استفاده میشود .

دارای 23 رشته و 26 زیر مجموعه میباشد

1.جاجیم بافی ( ساچیم بافی (ساچین بافی) ، پوپشمین)        2.گلیچ بافی       3.مِتكازين  4.اِحرامی بافی (سجاده بافی) ( يزدی بافی ،حَرَمی بافی )

5.كاربافی  (اُرمَك بافی ،ايزاربافی ، جیم بافی ، حوله بافی ،فَرَت بافی (تُن بافی) ، قَناويزبافی ، كَرباس بافی ، مِتقال بافی

6.ابريشم بافی   7.بَرَك بافی    8.باشلُق بافی   9.چادرشب بافی   10.تِرمه بافی   11.دارايی بافی    12.زری بافی   13.شِعربافی   14.شال ترمه بافی   15.عَبا بافی   16.عَريض بافی   17.ماشته بافی   18.مخمل بافی  19.موج بافی چپری   20.مَرَس بافی    21.شال بافی  22.چوقا بافی بختیاری

23.نواربافی ( پَن بافی .شیردَنگ بافی .حَضايه بافی ، خُوس بافی . شَك بافی . كارت بافی . مَداخله بافی ، نواربافی علی آبادكتول ، نیك بافی .وَريس بافی

وجه مشترک این دو گروه از رشته های صنایع دستی در استفاده از دار برای  بعضی از بافت هاست و  همچنین مواد اولیه مثل پشم گوسفند و …

تفاوت آن ها در نساجی ممکن است علاوه بر اینکه از ماشین های دستی و یا دارها استفاده میشود از ماشین های صنعتی نیز استفاده شود و محصول نهایی بیشتر در صنعت پوشاک استفاده میشود .و در بافت های داری و غیر داری محصول نهایی به عنوان انواع زیراندازها تولید میشوند.

مخمل بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. مخمل نوعی پارچه ابریشمی پرزدار است که در بافت آن از دو نوع تار، یکی به عنوان تاربوم و...

خوس بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. نعت دستی” خوس بافی ” یکی از انواع هنر و صنایع دستی سوزن دوزی هاست كه منحصر به زنان هنرمند و توانمند

حوله بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. حوله بافی در واقعه نوعی فرآورده نساجی سنتی شناخته شده که به کمک دستگاه بافندگی چهار وردی تولید می شود.

کار بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. کاربافی یکی از صنایع نساجی سنتی است که اکثرادر شهر تاریخی میبد بافته و تولید می شود.

متکازین

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. نام هنر: گلیمچه متکازین قدمت: شش هزار سال قبل شهر زادگاه هنر: روستای متکازین بهشهر در شمال ایران معرفی میشود.

نوار بافی( پن بافی)

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. صنایع دستی نوار بافی، که تولیدات حاصل از آن نوارهایی با اندازه عرض‌های متفاوت از هم است.

موج بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. موج ها پارچه هایی هستند که از پشم گوسفند ساخته شده و از آنها به عنوان رختخواب پیچ استفاده میشود.

مرس بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. یکی از هنر‌های سنتی قدیمی مردم استان کرمانشاه است، که به تازگی نیز به ثبت ملی رسید.

ماشته بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. نبه ای در عرض های مختلف نود، صد و پنجاه ، صد و شصت ، دویست ، دویست و ده ، … ساخته و عرضه میشود .

کلیج بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. کلیج بافی کلیج بافیکلیج  بافیکلیج ب افی کلیج بافی کلیج بافی کلیج بافی کلیج بافی کلیج بافی کلیج بافی

شال بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. شال نوعی بافت زمخت  و تک رنگ است که از پشم گوسفندان در دستگاه شال بافی بافته و تولید می‌شود.

عریض بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. عریض پارچه‌ای دستباف است که به وسیله دستگاه های بافندگی چوبی تولید می‌شود .

عبا بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. قبا پوششی با ۱۲جیب بزرگ و کوچک است. پارچۀ آن نرم و گریبان آن به شکل ۷ است، اما لباده ۸ جیب دارد.

شعر بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. شعر بافي سنتي که با دستگاه سنتي پارچه بافي تولید میشود وهم اکنون در يزد منسوخ شده.

شال ترمه بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. شال نوعی پارچه زمخت و تک رنگ است که از پشم گوسفندان در دستگاه شال بافی بافته و به بازار عرضه می‌شود.

احرامی بافی(سجاده بافی )

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. سجاده بافی به منظور تأمین شرایط مكان نمازگذار از لحاظ طهارت و پاكی است.

زری بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. زری بافته سنتی نیز مانند بسیاری از پارچه های سنتی از دو گروه نخ تارو پود بافته میشود.

دارایی بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. دارایی‌بافی که جزو صنایع ریسندگی دستی یزد به شمار می‌رود، بافته‌هایی زیبا و منحصربفرد هستند با قدمتی طولانی.

چقا بافی بختیاری

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. چقا را زنان بر روى دستگاه‌هاى ساده‌اى که ۷۰ سانتى‌متر عرض دارند، مى‌بافند. پوششی برای مردان بختیاری.

چادر شب بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. چادر شب بافی به نوعی بافت پارچه محلی گفته می‌شود، كه توسط زنان و دختران مازندرانی و خلق و ایجاد میکنند.

جاجیم بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. جاجیم‌بافی به عنوان یکی از صنایع دستی رایج در ایران است و از دیرباز بین خانواده‌های ایرانی بوده است .

برک بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. بَرَک یک نوع پارچه نرم و چسبان و ضخیم  که از پشم شتر یا کرک بز بافته می شود.

ابریشم بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. احرامی‌بافی یا سجاده‌بافی یکی از رشته‌های بومی استان خوزستان است که قدمت آن به زمان بسیار گذشته برمیگردد.

نمد مالی سنتی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. نَمَد نوعی بافته سنتی زیراندازی است که با پشم ساخته می‌شود. در فرانسه به آن فوتر گفته میشود.

گلیم بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. گلیم بافی از قرن‌ها پیش در استان یزد و به خصوص شهرستان‌های میبد، خاتم و ابرکوه، رایج بوده است .

قالی بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. قالي يا قالين و فرش، نوعي گستردني بافته شده از اليافت پنبه، پشم و در بعضي موارد ابريشم است با قدمتی تاریخی در ایران.

شیشه درمه بافی

  در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. شیشه درمه بافی ، بافتی تخت باف از نوع پود کشی و ترکیبی از دو رنگ تیره و روشن است.

سیاه چادر بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. سیاه چادر نوعی چادر است که از موی بز سیاه و توسط زنان عشایر بافته می‌شود و محل سکونت آن اقوام قرار میگیرد.

زیلو بافی

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. زیلو که بافت آن در استان یزد و خاصه در شهری چون میبد از جایگاهی برجسته ی برخوردار است.

ایی بافی ( دو لایه بافی )

در اینجا خلاصه ای از مطالب گرداوری شده توسط هلدینگ امیران در خصوص این هنر خاص در اختیار هنرمندان صنایع دستی قرار خواهد گرفت. از صنایع دستی تزیینی – کاربُردی ایران ” اُیی بافی” است. اُویی نوعی پارچۀ دستبافت میباشد.