آثار هنری بافت و نساجی، دسته بافته های سنتی و منسوجات سنتی اصطلاحاتی هستند که در معنی گاهی مترادف یکدیگر به کار می روند.

در هم پیچاندن و بافتن الیاف و رشته های مختلف طبیعی (پشمی، ابریشمی، پنبه ای، سلولوزی) و مصنوعی تک رنگ و یا رنگارنگ و تولید محصولی یکپارچه برای کاربردهای گوناگون مانند فرش، پوشاک، ظروف و غیره را بافندگی می گویند. محصول نهایی بافندگی سنتی، شیء به هم پیوسته ای است که برحسب تهیه، شکل ظاهری، روش تولید و موارد مصالح، انواع مختلفی دارد. از جمله آثار بافندگی انواع پارچه ها(مخمل، زری، ترمه، کرباس، جاجیم و …)، انواع فرش(قالی، گبه، گلیم، زیلو و نمد) و انواع حصیر را میتوان نام برد.

هدف اولیه و اصلی از بافتن، تهیه وسایلی است که بتواند نیازهای اولیه زیستی بشر را برآورده سازد. از بافته ها بیشتر برای فرش کردن و پوشاندن سطوح، تهیه مخفظه ها (کیسه ها، کیف و برخی ظروف) و پوشاک استفاده می شود. نقش پردازی و رنگ بندی در بافته ها در پی نیاز به زیبایی بوجود آمده است. آثار بافندگی بیشتر به صورت تخت و به شکل های مستطیل و مربع در اندازه های مختلف بافته می شوند. البته گاهی به شکل های دیگری مانند دایره، چندضلعی و حتی بیضی نیز تولید می شوند. برخی از بافته ها در شکل های سه بعدی (حجمی) تولید می شوند تا کارآیی لازم را داشته باشند، مانند ظروف حصیری و بامبو. گاهی هم بافندگان با ذوق و مبتکر احجامی را می بافند که بیشتر جنبه نمایشی دارد. برخی از آثار بافندگی مانند قالی و پارچه مخمل پرز دارند، برخی مانند پارچه و گلیم، صاف و هموار و بدون پرزند و برخی مانند حصیر دارای سطحی زبر و مشبک اند. بسیاری از این محصولات (فرش، نمد، پارچه و ….) انعطاف پذیر بوده و برخی از آن ها (مانند ظروف و اشیای حصیری و آثار بافته شده از شاخه های گیاهان و …) به نسبت کمتری از این ویژگی برخوردارند و یا اصلا انعطاف پذیر نمی باشند.

بافته های داری به دو دسته تقسیم میشوند :

دارهای افقی یا خوابیده که از نوع قدیمی دارهای سنتی هستند .ساختار بسیار ساده ای دارند و همان طور که از اسمشان مشخص است به صورت خوابیده روی سطح زمین قرار میگیرند .

دارهای عمودی یا ایستاده از نوع پیشرفته دارهای افقی هستند و به صورت عمود بر زمین کاربرد دارند.

جنس این دارها از فلز و چوب است.پرکاربردترین نوع این دارها ,دار قالی است که به صورت عمودی امروزه استفاده میشود .

رشته های قالی بافی ,گلیم بافی و زیلو بافی ,شیشه درمه بافی ,…از جمله این بافت ها هستند .

بافته های غیرداری

برای بافت این  نوع از دستبافت ها از دار یا سازه ی چوبی و فلزی استفاده نمیشود . از وسایلی مثل انواع سوزن و قیچی و انواع پشم گوسفند و شتر و …که مواد اولیه در بافت هستند ، استفاده میشود

تفاوت این نوع دست بافت با بافت های گروه نساجی در این است که ,این دسته از بافته ها کاملا دستی میباشد ولی در بافت گروه نساجی از ماشین های بافت استفاده میشود . رشته های نمد مالی سنتی ,ایی بافی یا دولایه بافی  و سیاه چادر بافی شامل این دسته میشوند .

بافته های داری و غیر داری شامل 7 گروه و 21 زیر  مجموعه میباشد

1. قالی بافی ( خرسك بافی ، گبه بافی ، نقش برجسته (گل برجسته) )

2. گلیم بافی ( پِلاس بافی ، دوره چین بافی (وارونه بافی ) ، رِند (سراندازبافی) ، ساده /دورو ، سفره كُردی ، سوزنی ، شیريكی پیچ ، گچمه بافی ،نقش برجسته (گل برجسته ) ،لی بافی بختیاری ، مَسند ، ورنی ، سفره آردی )

3. اُيی بافی (دولايه بافی )    4. شیشه درمه بافی   5. سیاه چادربافی    6.زيلوبافی

7.نمد مالی سنتی ( كلاه مالی ، تولیدات نمدی دست دوز )

دستبافي (نساجي سنتي)  :

فراورده هايي كه به كمك دستگاه هاي ساده و سنتي بافندگي (دستگاه ويژه ي بافت جاجيم، دستگاه دووَردي، دستگاه چهاروردي و ژاكار دستي) توليد مي گردد، دستبافي محسوب مي شود، نظيرجاجيم، زري،ترمه، شال و …

از جمله خصوصيات اين رشته از صنايع دستي، اين است كه اولاً كليه مراحل سه گانه بافندگي، ايجاد دهنه كار، پودگذاري و دفتين زدن ( آلتي است فلزي، داراي دسته اي شبيه شانه كه نساجان هنگام بافتن پارچه آن را در دست گيرند و لاي تارها زنند تا آنچه بافته شده به هم پيوسته و محكم گردد.) با حركات دست و پا انجام مي شود، در ثاني، امكان استفاده از پودهاي رنگي به ميزان نامحدود و همچنين تنوع طرح بافت با دراختيار داشتن كنترل حركات وَردها ميسر مي گردد كه اين امر نشانگر حضور مؤثر و خلاق انسان در توليد است.

بافتی است که در آن برای تولید پارچه، دو مجموعهٔ مجزا از نخ‌ها و رشته‌ها که تار و پود نامیده می‌شوند، در هم بافته شوند. رشته‌های تار در قطعهٔ پارچه به صورت طولی، و رشته‌های پود در عرض از این سو به آن سو می‌روند

نساجی سنتی فراورده‌هایی است که با کمک دستگاهای ساده بافندگی از نوع:دو وردی، چهار وردی، هشت وردی تا ژاکاردی دستی تولید می‌شود. زری، مخمل، ترمه، دارایی، جاجیم و نظایر آن در زمره نساجی سنتی ایران قرار دارند. وسایلی که متعلق به ۶۰۰۰ سال پیش در ایران است گواه خوبی است بر اینکه مردم آن زمان از فن ریسندگی و تبدیل پشم به نخ آگاه بوده‌اند. نخستین نشانه‌ای که از وجود پارچه منسوخ در ایران موجود است متعلق به ۴۰۰۰ سال ق. م است که در شوش بدست آمده‌است. در ۲۵۰۰ تا ۲۷۰۰ سال ق. م بافندگی بطور کامل و ظریفتر معمول شد. در دوره هخامشی از پارچه زری استفاده می‌شده که به علت علاقه فراوان به رنگ آبی، این رنگ در تولید پارچه‌ها بسیار استفاده شده‌است.

عجیب‌ترین محصول پارچه بافی دوره صفویه مخمل‌های آنهاست که هنوز کسی نتوانسته محصولی به آن زیبایی بسازد. هم اکنون مراکز مهم تولید پارچه‌های دستباف ایران استان‌های یزد، خراسان، مازندران، گیلان، گلستان و خوزستان هستند. پارچه‌های نفیسی چون زری و مخمل تنها در تهران، کاشان و هنرستان هنرهای زیبای کاشان تولید می‌شود.

شاید بتوان زری بافی و ترمه ترمه و … در گروه بافت های داری نیز جا داد زیرا در بافت پارچه ی ان از در استفاده میشود انا ماه عسل کار آن پارچه ای میشود که در نساجی استفاده میشود .

دارای 23 رشته و 26 زیر مجموعه میباشد

1.جاجیم بافی ( ساچیم بافی (ساچین بافی) ، پوپشمین)        2.گلیچ بافی       3.مِتكازين  4.اِحرامی بافی (سجاده بافی) ( يزدی بافی ،حَرَمی بافی )

5.كاربافی  (اُرمَك بافی ،ايزاربافی ، جیم بافی ، حوله بافی ،فَرَت بافی (تُن بافی) ، قَناويزبافی ، كَرباس بافی ، مِتقال بافی

6.ابريشم بافی   7.بَرَك بافی    8.باشلُق بافی   9.چادرشب بافی   10.تِرمه بافی   11.دارايی بافی    12.زری بافی   13.شِعربافی   14.شال ترمه بافی   15.عَبا بافی   16.عَريض بافی   17.ماشته بافی   18.مخمل بافی  19.موج بافی چپری   20.مَرَس بافی    21.شال بافی  22.چوقا بافی بختیاری

23.نواربافی ( پَن بافی .شیردَنگ بافی .حَضايه بافی ، خُوس بافی . شَك بافی . كارت بافی . مَداخله بافی ، نواربافی علی آبادكتول ، نیك بافی .وَريس بافی

وجه مشترک این دو گروه از رشته های صنایع دستی در استفاده از دار برای  بعضی از بافت هاست و  همچنین مواد اولیه مثل پشم گوسفند و …

وجه تمایز آن ها در نساجی ممکن است علاوه بر اینکه از ماشین های دستی و یا دارها استفاده میشود از ماشین های صنعتی نیز استفاده شود و محصول نهایی بیشتر در صنعت پوشاک استفاده میشود .و در بافت های داری و غیر داری محصول نهایی به عنوان انواع زیراندازها استخراج میشود .

مخمل بافی

مخمل نوعی پارچه ابریشمی پرزدار است که در بافت آن از دو نوع تار، یکی به عنوان تاربوم و ... 

خوس بافی

نعت دستی" خوس بافی " یکی از انواع سوزن دوزی هاست كه منحصر به زنان هنرمند و توانمند شهر" ...  

حوله بافی

حوله بافی نوعی فرآورده نساجی سنتی است که به کمک دستگاه بافندگی چهار وردی تولید می شود. ... 

کار بافی

کاربافی یکی از صنایع نساجی سنتی است که در شهر تاریخی میبد بافته می شود. این هنر دستی ... 

متکازین

نام هنر: گلیمچه متکازین قدمت: شش هزار سال قبل شهر زادگاه هنر: روستای متکازین بهشهر معرفی ... 

نوار بافی( پن بافی)

نوعی بافندگی است، که تولیدات حاصل از آن نوارهایی با اندازه عرض‌های متفاوت از هم است، ... 

موج بافی

موج ها پارچه هایی هستند که از پشم گوسفند بافته می شدند و از آنها به عنوان رختخواب پیچ، ... 

مرس بافی

کی از هنر‌های سنتی دیرین مردم استان کرمانشاه است، که اخیراً نیز به ثبت ملی رسید. مرس ... 

ماشته بافی

نبه ای در عرض های مختلف نود، صد و پنجاه ، صد و شصت ، دویست ، دویست و ده ، ... تولید می شود ...

کلیج بافی

کلیج بافی کلیج بافیکلیج  بافیکلیج ب افی کلیج بافی کلیج بافی کلیج بافی کلیج بافی کلیج بافی کلیج بافی 

شال بافی

شال نوعی پارچه زمخت و تک رنگ است که از پشم گوسفندان در دستگاه شال بافی بافته می‌شود. ... 

عریض بافی

عریض پارچه‌ای دستباف است که به وسیله دستگاه های بافندگی چوبی تولید می‌شد اما در سال ... 

عبا بافی

قبا ۱۲جیب بزرگ و کوچک دارد. پارچۀ آن نرم و گریبان آن به شکل ۷ است، اما لباده ۸ جیب دارد ... 

شعر بافی

شعر بافي سنتي که با دستگاه سنتي پارچه بافي صورت مي‌گيرد هم اکنون در يزد منسوخ شده و ... 

شال ترمه بافی

شال نوعی پارچه زمخت و تک رنگ است که از پشم گوسفندان در دستگاه شال بافی بافته می‌شود. ... 

احرامی بافی(سجاده بافی )

سجاده بافی به منظور تأمین شرایط مكان نمازگذار از لحاظ طهارت و پاكی است. ابعاد سجاده ... 

زری بافی

زری بافته سنتی نیز مانند بسیاری از پارچه­ های سنتی از دو گروه نخ تارو پود تشکیل شده است. ... 

دارایی بافی

دارایی‌بافی که جزو صنایع ریسندگی دستی یزد به شمار می‌رود، بافته‌هایی زیبا و منحصر ... 

چقا بافی بختیاری

چقا را زنان بر روى دستگاه‌هاى ساده‌اى که ۷۰ سانتى‌متر عرض دارند، مى‌بافند. تکنيک ... 

چادر شب بافی

چادر شب بافی به نوعی بافت پارچه محلی گفته می‌شود، كه توسط زنان و دختران مازندرانی و ... 

جاجیم بافی

جاجیم‌بافی به عنوان یکی از صنایع دستی رایج در ایران است و از دیرباز بین خانواده‌های ... 

برک بافی

بَرَک یک نوع پارچه نرم و چسبان و ضخیم است که از پشم شتر یا کرک بز بافته می شود. این پارچه ... 

ابریشم بافی

احرامی‌بافی یا سجاده‌بافی یکی از رشته‌های بومی استان خوزستان است که قدمت آن به زمان ...  

نمد مالی سنتی

نَمَد نوعی بافته سنتی زیراندازی است که با پشم تولید می‌شود. در فرانسه به آن فوتر می‌گویند. ...

گلیم بافی

گلیم بافی از قرن‌ها پیش در استان یزد و به خصوص شهرستان‌های میبد، خاتم و ابرکوه، رایج ...

قالی بافی

قالي يا قالين و فرش، نوعي گستردني بافته شده از اليافت پنبه، پشم و در بعضي موارد ابريشم ...

شیشه درمه بافی

  شیشه درمه بافی ، بافتی تخت باف از نوع پود کشی و ترکیبی از دو رنگ تیره و روشن است تولیدات ...

سیاه چادر بافی

سیاه چادر نوعی چادر است که از موی بز سیاه و توسط زنان عشایر بافته می‌شود.سیاه چادرها ...

زیلو بافی

زیلو که بافت آن در استان یزد و خاصه در شهری چون میبد از جایگاهی والا برخوردار است یلو ...

ایی بافی ( دو لایه بافی )

از صنایع دستی تزیینی – کاربُردی ایران ” اُیی بافی” نام دارد. اُویی نوعی پارچۀ دستبافت ...