صنایع دستی فلزی تعاریف متفاوتی دارد اما می توان گفت که تزیین و شکل دهی فلزات برای ساخت اشیای تزیینی و کاربردی به وسیله ابزار خاص و روش های متفاوت به صورت حجمی و مسطح را هنر فلز کاری می گویند که در رشته های مختلف از فلز برای ساخت آثار تاریخی و صنایع دستی استفاده می شود .

تنوع آثار فلزی سنتی بر گرفته از نوع کاربرد ، شکل ظاهری و روش ساخت آن ها است .

شکل دهی و تزیین فلزات برای ساخت اشیای تزئینی و کاربردی به وسیله ابزار و روش های متفاوت به صورت حجمی و مسطح را هنر فلزکاری می گویند.

تنوع آثار و اشیای فلزی سنتی ناشی از عوامل سه گانه تشکیل دهنده صنایع دستی، یعنی نوع کاربرد ، شکل ظاهری و روش ساخت آنهاست.

ساخت و تزیین دو مرحله اصلی از تولید آثار هنری فلزی است که گاه در امتداد یکدیگر و گاهی نیز به صورت ترکیبی به کار گرفته می‌شوند:

ساخت و شکل دهی اشیاء و ظروف فلزی به سه روش کوبشی، ریختگی و سازو بست انجام می شوند. روش کوبشی شامل چکش کاری (دواتگری)، ورق کاری و پرس و خم کاری است. روش ریختگی همان قالبی است و ملیله سازی، قفل سازی، چاقو و یراق آلات سازی نیز که در مناطق شهری و روستایی تولید میشود از انواه ساز و بست به شمار می روند.

تزیین که در بیشتر موارد پس از ساخت و شکل دهی انجام می شود، شامل مشبک کاری، حکاکی، قلم زنی و کوفتگری است. گاهی روش های مختلف ساخت و تزیین در برخی از آثار هنری فلزی مانند علم و زیورآلات به کار میرود.

به طور کل هنرهای مرتبط با فلز از نظر نوع عبارت است از : دواتگری، حکاکی، انواع قلمزنی، ملیله کاری، میناکاری، طلاکوبی روی فولاد، فیروزه کوبی، مس کوبی، نقره کوبی، قفل سازی، ساخت اسلحه های سرد، ساخت اسلحه های گرم، زیورآلات و زینت آلات فلزی و ضریح سازی.

از نظر هدف و کاربرد هم می توان گفت که تغییرات چشمگیر شیوه های زندگی از گذشته نسبت به حال، هدف تولید و چگونگی استفاده از آثار هنری فلزی را تغییر داده است ، لکن به طور کلی و در شرایط کنونی فرهنگی و اجتماعی جامعه، این رشته صنایع دستی را میتوان به سه گروه تقسیم کرد:

1- اشیا و ظروف فلزی کاربردی، مانند براق آلات اسب ، ادوات فلزی و …  2- اشیا و ظروف فلزی تزیینی، مانند تابلوهای قلم زنی ، زیورآلات و …  3- اشیا و ظروف فلزی کاربردی-تزیینی، مانند ظروف ملیله، قندیل های مشبک و …

ضریح سازی

ضَریحْ ، سازه مشبّکی از طلا، نقره، مس یا چوب و جز آن است که بر روی قبر امام، امامزاده یا بزرگان مذهبی می‌نهند. از تاریخچه پیدایش ضریح و تغییر و تحول آن به شکل کنونی اطلاع دقیقی در دست نیست؛ اما ضریح به معنای اتاقک و صندوق از قرن نخست قمری رایج بوده است. [...]

علامت سازی

از جمله هنر های فلزی علامت سازی و در کنار آن ساخت تندیس های فولادی می باشد.ساخت ابزار آلات مراسم عزاداری تعزیه خوانی از عمده محصولات تولیدی رشته علامت سازی است.جنس فلز به کار رفته اغلب فولاد است که تمام مراحل شکل دهی کار به وسیله چکش و با دست انجام می گیرید و در [...]

کوفته گری(طلا یا نقره روی فولاد)

هنر کوفته گری یا فولاد سازی در واقع برگرفته از ساخت اشیای آهنی است که به صورت هنری توسعه یافته است. این هنر از دوره هخامنشیان با ساخت جنگ افزار ها و مهر ها رایج بوده، اما آن چه ما امروزه از این هنر می شناسیم یعنی استفاده از فولاد و زرکوبی و مطلا کاری [...]

ملیله کاری

 یکی از صنایع دستی اصلی زنجان و بروجرد است. در این شهرها کالاهای نقره مانند سینی، قندان، گیره استکان، گل‌سینه و... با روش ملیله‌کاری ساخته می‌شود. نقره به کار رفته در این هنر عیار ۱۰۰ دارد. شمش‌های نقره را با چکش یا دستگاه نورد به شکل مفتول‌های چهارپهلو باریک می‌کنند و ابتدا نقش‌های کوچک را [...]

قلمزنی

عبارت است از تزیین و کندن نقوش بر روی اشیای فلزی به ویژه مس، طلا، نقره، برنج یا به عبارت دیگر ایجاد خطوط و نقوش به وسیله قلم با ضربه چکش و بر روی اجسام فلزی. قلم‌زنی یکی از رشته‌های هنرهای سنتی ایران است که در دسته‌بندی، در رده هنرهای صناعی و در گروه فلزکاری [...]

قفل سازی

در رابطه با تاریخچه قفل سازی شواهد به دست آمده، مؤید آن است که این هنر حداقل از قرن ششم میلادی به بعد در کشورمان رواج داشته است. درآن زمان هنر قفل سازی نیز همانند سایر صنایع وابسته به فلز کاری از اهمیت ویژه ای بر خوردار بود لیکن در ادوار اسلامی در قالب شاخه [...]

زیور آلات سنتی

طلاسازان و جواهرسازان ایرانی در ادوار مختلف تاریخی چه پیش از اسلام و چه بعد از آن در ساختن اشیاء تزئینی و زیور آلات گرانبها، از مهارت خارق العاده ای برخوردار بوده اند و امروزه هر بیننده ای که آنها را در موزه های معروف بین المللی مشاهده می نماید، خلاقیت و توانمندی حیرت برانگیز [...]

دواتگری سنتی

ساخت اشیای فلزی به روش سرد به «دواتگری» معروف است که شاید بتوان گفت از نخستین شغلهاست و سابقه چند هزار ساله دارد. مردم نواحی بمپور، شهداد، تل ابلیس، تپه سیلک و تپه زاغه از حدود هفت هزار سال پیش با ساخت اشیای فلزی، به ویژه اشیای مسی آشنا بوده اند. پس از کشف فلزات [...]

حکاکی روی فلز

حکاکی را هنری ظریف بر روی آهن توصیف کرده اند. این هنر و صنعت همیشه در کشور ما به روش های سنتی انجام داده می شود. هنر حکاکی بر روی فلزات مختلف از قبیل مس، نقره، برنج، طلا و یا مخلوطی از طلا و فلزات دیگر قابل انجام دادن است. برای این کار اول پشت [...]

چلنگری ( آهنگری سنتی )

به فرایند فرم دادن مفتول ها و ورقه های فلزی با تکنیک حرارت دادن فلز وکوفتن آن جهت ساخت انواع محصولاتی نظیر داس، چکش، نعل و زنگوله چهارپایان و …آهنگری سنتی یا چلنگری می نامند. عمده مواد اولیه مورد استفاده در صنعت آهنگری عبارتند از : قطعات فلزی مستعمل ، زغال چوب و یا سنگ [...]