صنعت وهنر شیشه گری در ایران(Glassy art)

تاریخچه:

هنر شیشه‌گری و ساخت شیشه بی شک یکی از قدیمی‌ترین صنایع دستی  است که انسان به آن مشغول بوده است.بر اساس تحقیقات مجموعه (IHCGI)Iran handicrafts General Information در سیر تاریخی هنر شیشه‌گری ، قدیمی‌ترین نمونه‌ها شیشه‌های دست‌ساز ساخته شده در خاورمیانه می‌باشند.

بر اساس تحقیقات مجموعه Iran Handicrafts General Information (IHCGI) باستان‌شناسان معتقدند که  اقوام سومری‌ در هزاره سوم پیش از میلاد با شیشه آشنایی داشتند.

شیشه‌گری و هنر ساخت شیشه  در ایران سابقه‌ای بسیار قدیمی و طولانی دارد. قدیمی‌ترین شیشه در ایران متعلق به دو هزار سال پیش از میلاد مسیح است. از این زمان تا میلاد مسیح (ع) آثار شیشه‌ای متعددی به دست آمده‌اند که شامل عطردان‌ها، النگوها، تندیس‌ها، کاسه‌ها و تُنگ‌های متعدد می‌شوند.

یک گردنبند شیشه‌ای با دانه‌های آبی رنگ که در ناحیه شمال غربی ایران کشف و پیدا شده و متعلق به حدود 225 قبل از میلاد می‌باشد و این مکشوفه قدمت این صنعت را در ایران تأیید می‌نماید.

برخی آثار کشف شده در مارلیک، حسنلو و شوش وجود و رواج شیشه‌گری در ایران باستان را تثبیت کرده که در این خصوص می‌توان به وجود تعداد زیادی بطری‌های شیشه‌ای اشاره نمود که در نتیجه تحقیقات و  حفاری‌های صورت گرفته در معبد چغازنبیل خوزستان (بزرگ‌ترین پرستشگاه ایلامیان) در به دست آمده‌اند. در  استان لرستان نیز قطعات شیشه‌ای مایل به سبزی متعلق به دوران پیش از تاریخ یافت شده‌اند.

مجموعه بازار جامع صنایع دستی ایران

Iran Handicrafts General Information (IHCGI)

از زمان هخامنشیان شواهد کمی  برای استفاده از شیشه در موجود است(در این دوره مهره‌های شیشه‌ای ایران که ظاهراً به رنگ سیاه و سفید بوده ‌است، در سراسر جهان قدیم معروف بودند)

با کشف اشیای شیشه‌ای متعلق به زمان اشکانیان و ساسانیان، می‌توان گفت صنعت شیشه‌سازی در ایران ،ن زمان رواج کامل داشته است. هنرمندان  صنایع دستی ساسانی در تراش دادن شیشه مهارت خاصی داشته‌اند. شیشه‌های دوره ساسانی به ویژه شیشه لاجوردی در شرق دور احترام بسیار داشته است. در این دوره از دو روش ساخت «دمیدن در قالب» و «دمیدن آزاد» بیشتر استفاده می‌شده است. در حال حاضر تعدادی از آثار متعلق به آن دوره( ساسانیان) در موزه آبگینه تهران موجود و در معرض نمایش میباشد.

با ظهور اسلام شیشه‌سازی بیشتر مورد توجه قرارگرفت. (و نوعی شیشه که اصطلاحاً مینایی نامیده می‌شودمحصول این دوره است) در این دوره علاوه بر تغییر کلی فرم و ظاهر شیشه، نقاشی و خطاطی و نوشته بر روی شیشه با رنگ و لعاب مرسوم بود.

بر اساس تحقیقات مجموعه Iran Handicrafts General Information (IHCGI)از دوره سلجوقیان تا حمله قوم مغول ظرف‌های شیشه‌ای  زیبا با تزئینات مختلف به صورت مینایی ، از کوره شیشه‌گران شهرهای مختلف ایران بیرون آمد که به بسیار نازک بود. ظروف کوچک و بزرگ، عطردان‌های بسیار زیبا و  ظریف،  ظروف و جام‌ها و گلدان‌هایی با فرم‌ها و اندازه‌های مختلف و از محصولات و صنایع دستی شیشه ای آن دوره است.

اما در واقع زمان سلطنت سلسله سلجوقی اوج صنعت شیشه‌گری  وشکوفایی هنر شیشه در ایران است. در دوره مغول رونق شیشه‌تا حدودی کم شد و به جای آن سفالگری، کار با سفال  و کاشی‌کاری رونق گرفت. در دوره تیمور شیشه‌گری به طور قابل توجهی رواج پیدا کرد. در این دوره ( دوره تیموریان )تعدادی از شیشه‌گران از مصر و سوریه و عراق  به ایران آمدند و مشابه شیشه‌های ایرانی به مصر و سوریه و همچنین عراق رفت. در این دوره دو شهر سمرقند و شیراز از سرآمدان ایران در این صنایع دستی زیبا بوده اند.

این هنر اما رو به انحطاط مجدد نهاد تا این که در دوره صفویه دوباره این هنر والا احیا شد. با روی کار آمدن سلسله صفویه و توجه خاص به این رشته(هنر شیشه گری ) به ویژه در زمان شاه عباس اول ، کارگاه‌های شیشه‌گری در اصفهان، کاشان و شیراز ساخته شد و هنرمندان و استعداد های هنری تحت تعلیم بلورسازان ونیزی (ایتالیایی) قرار گرفتند.

در فاصله میان سلسله صفویه و قاجاریه به تدریج هنر و صنعت شیشه‌گری در ایران از لحاظ سیر تکاملی، پیشرفتی نداشت تا این که در اواخر سلسله قاجاریه و بعد از آن ضعیف شد. در واقع با ورود شیشه مرغوب‌تر و با قیمت ارزان به بازار ایران، این صنعت رو به انحطاط نهاد.

در عصر کنونی بنا به تحقیقات مجموعهIran Handicrafts General Information (IHCGI) کارگاه‌های شیشه‌گری متعددی در اصفهان و برخی شهرهای دیگر همچون تهران، میمند فارس و قمصر کاشان دایر است. این کارگاه‌ها با شرایط کم و بیش مشابه  تولید شیشه‌های فوتی رونق دارد.

هم جوشی شیشه

شیشه  را  (مایعی است سرد شده) میشناسیم ( در تعریف اینگونه آمده است) دلیل این  تعریف ساختار مولکولی شیشه است که هرچند به ظاهر جامد ولی پیوند مولکولی آن نا منظم و به مایع شبیه  است . شیشه خالص که همان سیلیس است دمای ذوب نسبتا بالایی در حدود ۱۷۰۰ درجه دارد( در این دما [...]

نقاشی پشت شیشه

  نقاشی رو یا پشت شیشه هنری است وارداتی از خارج از کشور كه در دوره صفویان از شرق اروپا و هندوستان و چین وارد ایران شده است. این نوع هنر و نقاشی برخلاف دیگر هنرهای وارد شده ، به محض  ورود بلافاصله رنگ و بویی بومی گرفت. در آثار هنری كه با این تكنیك [...]

مینای شیشه

میناکاری یا مینا سازی روی شیشه هنری است با پیشینه ای در حدود پنج هزار سال ، و از مهمترین صنایع دستی محسوب میگردد. این هنر برای زیبایی بخشیدن بیشتر به زیور آلات و ظروف مختلف استفاده می شده است. این هنر ترکیبی از آتش و خاک است که با هنر نقاشی تلفیق می گردد […]

شیشه گری فوتی

روش فوتی (دمیدن آزاد)روشی است که در آن ماده مذاب از کوره به وسیله بوری یا میله دم که قبلا گرم شده برداشته میشود سپس ماده مذاب روی نوک میله ثابت گشته بعد از  مرمری کردن یا ورز دادن و چرخاندن آن روی میز کار و گرد کردن آن، دوباره خمیر شیشه روی سر میله [...]

شیشه سازی دستی

هنر شیشه‌گری و ساخت شیشه بی شک یکی از قدیمی‌ترین صنایع دستی است که انسان به آن مشغول بوده است.بر اساس تحقیقات مجموعه Iran Handicrafts General Information (IHCGI) در سیر تاریخی هنر شیشه‌گری ، قدیمی‌ترین نمونه‌ها شیشه‌های دست‌ساز ساخته شده در خاورمیانه می‌باشند.

شیشه خانه بندی

در دهه ۱۳ میلادی اروپاییان موفق به ساخت شیشه رنگی شدند که این موضوع تحول عظیمی در صنعت شیشه ایجاد کرد . اولین نشانه های استفاده از شیشه های رنگی در اروپا , استفاده آنها در ساخت پنجره های کلیسایی بود چرا که در آن دوران ساخت شیشه های منقوش با طرحهایی از کتاب مقدس […]

تولید شیشه حرارت مستقیم

در روش تولید شیشه با حرارات مستقیم مواد شیشه زمانی که مستقیما در معرض حرارت بوده و نرم است  با دمیدن در  آن میتوان اشکال مختلف و زیبایی در آن ایجاد نمود ، به این روش شیشه دمی یا لمی نیز میگویند و از صنایع دستی و گروه های هنری مربوط به شیشه میباشد. هنرمند […]

تراش روی شیشه

تراش روی شیشه را میتوان اینگونه به دو قسمت تقسیم کرد (IHCGI) یک : حکاکی چرخ مسی حکاکی با چرخ نوعی از هنر و تزئین است که از زمان مصریان و رومی ها قدمت دارد. این روش تراش امروزه با الکتروموتورهای کوچک انجام می شود و هنرمندان و صنعتگران به کمک سنگ های مخصوصی که [...]